23 października 2026 r. w Warszawie Fundacja OPORA in Poland przedstawiła wyniki polskiej części badania „Od ochrony czasowej do stałego statusu”. Wydarzenie odbyło się w ramach projektu „Regionalna platforma rozliczalności w zarządzaniu migracją”, realizowanego w Polsce, na Litwie i Łotwie w ramach programu „VERTA!” Fundacji Otwartej Litwy (Atviros Lietuvos fondas) i finansowanego przez Unię Europejską. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele nauki, organizacji pozarządowych i Fundacji Liderzy Przemian.
Badanie opiera się na analizie ram prawnych i statystyk, trzech grupach fokusowych (młodzież, starsze pokolenie, eksperci), pisemnych odpowiedziach ekspertów oraz ośmiu studiach przypadków. Główny wniosek: dziś bariery nie dotyczą już samego uzyskania statusu, lecz tego, czy można realnie z niego korzystać i zachować swoje prawa.
Najważniejsze wnioski:
- Przejście już trwa. Spośród 1,55 mln obywateli Ukrainy z ważnymi dokumentami ok. 62% korzysta z ochrony czasowej. Karta CUKR daje trzy lata przewidywalności, ale okres posiadania statusu UKR nie wlicza się do pięciu lat wymaganych do uzyskania statusu rezydenta długoterminowego UE.
- Długie oczekiwanie. Na zwykłą kartę pobytu czeka się 1,5–2,5 roku bez możliwości legalnego przekraczania granicy.
- Prawa giną „między urzędami”. Status UKR może zostać utracony z powodu sposobu rejestracji wjazdu, a rozbieżności w rejestrach wstrzymują wypłatę świadczenia 800+.
- Grupy najbardziej narażone. Osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami, opiekunowie i samotne matki nie mają realnej ścieżki po zakończeniu ochrony czasowej. Seniorzy bez polskiej emerytury mogą zostać bez bezpłatnej opieki zdrowotnej.
- Szkoła i równe traktowanie. Odnotowano przypadki nękania ukraińskich dzieci, w tym również ze strony personelu szkół.
Dyskusja i rekomendacje
Uczestnicy potwierdzili aktualność wniosków i wskazali trzy priorytety: zasady wypłat świadczeń przez ZUS (przede wszystkim 800+), przeciwdziałanie przemocy rówieśniczej w placówkach oświatowych oraz wzmocnienie organizacji pozarządowych jako głównego źródła pomocy informacyjno-prawnej.
Wśród rekomendacji:
- dla ZUS: zawiadomienie z jasno wskazaną przyczyną i terminem na wyjaśnienia przed wstrzymaniem świadczenia, a także osobny kanał kontaktu dla organizacji prowadzących trudne sprawy;
- dla szkół i kuratoriów oświaty: możliwość składania skarg w języku ukraińskim, osoba kontaktowa ds. dzieci cudzoziemskich, szkolenia nauczycieli z kompetencji międzykulturowych oraz utrzymanie asystentów międzykulturowych;
- dla darczyńców: wieloletnie finansowanie punktów konsultacyjnych, także w regionach, co najmniej do zakończenia ochrony czasowej na poziomie UE (4 marca 2028 r.).
Co dalej? Wyniki dyskusji zostaną uwzględnione w regionalnym policy brief oraz w kampanii rzeczniczej partnerów projektu.
Wyrażone poglądy i opinie są wyłącznie poglądami i opiniami autorów i niekoniecznie odzwierciedlają stanowisko Unii Europejskiej lub Europejskiej Agencji Wykonawczej ds. Edukacji i Kultury (EACEA). Ani Unia Europejska, ani organ przyznający finansowanie nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
